2076 कार्तिक 02 शनिबार

आसन्न बिम्स्टेक सम्मेलन र छलफल हुनुपर्ने मुद्दाहरु

  |      11:42:00   |  

प्रयोजक :

15679173581050x100px.gif
Corporate-benefit_1280x150Pixles.gif
आसन्न बिम्स्टेक सम्मेलन र छलफल हुनुपर्ने मुद्दाहरु


रिसब गौतम 
काठमाडौं भदौ–
दक्षिण एसिया तथा दक्षिण पूर्वी एसियाका मुलुकहरुलाई प्राविधिक तथा आर्थिक साहयता प्रदान गर्ने अभिप्रायले स्थापना भएको क्षेत्रीय संगठन बिम्स्टेकको चौथो शिखर सम्मेलन यही भदौ १४–१५ गते नेपालमा हुँदैैछ । सम्मेलनलाई सफल बनाउन नेपालमा युद्धस्तरमा तयारीका काम भइरहेको र ८० प्रतिशत जसो तयारीको काम सक्किएको पनि समाचारहरु आइरहेका छन् । परराष्ट मन्त्रालयका अनुसार सम्मेलनमा भुटानबाट प्रधानन्यायधिश, भारत, बङलगादेश र थाइल्याण्डबाट प्रधानमन्त्री, म्यान्मार र श्रीलङकाबाट राष्ट्रपती तहबाट सम्मेलनमा सहभागी हुने भएका छन् । 
वास्तबमै केही दशक अघिसम्म अति गरिव महादेशको रुपमा युरोप तथा अमेरिकी देशहरुबाट हेपिएको तर, पछिल्लो दुइ दशकयता देखि विश्वको नै ध्यान आर्कषित गर्नेगरी आर्थिक प्रगतिको खुडकिलो उक्लीरहेको एसियाका देशहरुको बिम्स्टेक सम्मेलनले विश्व अर्थराजनीतिमा नै खास अर्थ राख्छ । खासगरी हाम्रो छिमेकी मुलुक भारतले त सार्क, साफ्टा र बिम्स्टेक जस्ता क्षेत्रीय संगठनहरुको माध्यमबाट विश्वमा नै शक्ति आर्जन गरिरहेको छ । सँगसँगै हाम्रो जस्तो भुगोल र गरिव अर्थतन्त्र भएको देशको पनि विश्वमा प्रभुत्व कायम गराउन तथा प्रभाव बढाउन बिम्स्टेक लगायत संगठन प्रभावकारी सावित हुदै आएको छ । 
के छन् बिम्स्टेकका उदेश्य ?
व्यापार, लगानी, उद्योग, प्रविधि, जनशक्ति विकास, पर्यटन, उर्जा तथा यातायात क्षेत्रमा संगठीत सदस्य मुलुकहरुबीच सहयोग आदान प्रदान गर्ने बिम्स्टेकका मुलभुत उदेश्यहरु हुन् । त्यस आलवा आपसी समानता तथा साझेदारीको आधारमा संयुक्त प्रयासद्धारा यस उपक्षेत्रमा सामाजिक प्रगती र आर्थिक उन्नतीलाई बढावा दिने यसका संगठनको अर्को महत्वपूर्ण उदेश्य हो । त्यसैगरी आर्थिक, सामाजिक, प्राविधिक र वैज्ञानीक क्षेत्रका समान हीतका विषयमा सक्रिय सहकार्य र आपसी सहयोग अभिवृद्धि गर्ने संगठनको उदेश्य छ । यीनै मुलभुत उदेश्यहरुको पेरिफेरीमा रहेर २२ बर्ष देखि काम गर्दै आएको बिम्स्टेक संगठनको चौथो सम्मेलन नेपालमा हुदै गरेको परिपेक्षमा नेपालले आफनो हित अनुकुलको मुद्धाहरुमा छफलल गरी टुङगोमा पुग्नु अपरिहार्य छ । 
बिम्स्टेकको कार्यहरु के हुन् ? 
सदस्य राष्ट्रहरुले आयोजना गर्न चाहेमा प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोग तथा समस्याका विषयहरुमा छलफल गराइने गरि बिम्स्टेकको सम्मेलनहरु गर्नु प्रमुख कार्य हो । त्यसैगरी बार्षिक रुपमा हरेक मुलुकहरुले वर्णानुक्रम अनुसार पालैपालो बिम्स्टेक मन्त्रीस्तरीय बैठकहरु गरिन्छन् । आवश्यकता अनुसार सदस्य राष्टहरुको वाणिज्य सचिवहरु सहभागी भइ बिम्स्टेक अन्र्तगत स्वतन्त्र व्यापार सम्बन्धि सम्झौताहरु गरिन्छन् । त्यसैगरी बिम्स्टेक एउटा आर्थिक मञ्च भएकोले यसमा सरकारी तथा नीजि क्षेत्रका प्रतिनिधिहरु जम्मा भएर द्धिपक्षीय तथा बहुपक्षीय ब्यापार लगानी तथा प्रविधि सहयोगका सम्बन्धमा छलफलहरु हुने गर्दछन् । जसका निर्णयहरु बिम्स्टेकका मन्त्रीस्तरीय बैठकहरुमा पेश हुन्छन् । 
त्यसैगरी सदस्य राष्टका राजदुतहरु सहभागी हुने बैंककमा मात्र बिम्स्टेकको कार्य समुह बैठक बस्छन् । त्यस कार्य समुहले मन्त्रीस्तरी निर्णयहरु कार्यन्वयन गर्न तथा गराउन गरिएका कार्यहरुको अनुगमन गर्ने गर्दछ । एवंरितले बिम्स्टेकले कार्य गर्ने गर्दछन् । 
नेपालमा हुदै गरेको आसन्न सम्मेलनको एजेण्डा के ?
यही भाद्र १४ गतबाटे नेपालमा सुरु हुने बिम्स्टेक सम्मेलनमा नेपालले प्रभावकारी मुद्धाहरुबाट उठान गरी छलफल गराउनु र निर्णयहरुमा पुग्नु जरुरी छ । खासगरी सार्क तथा साफ्टा जस्ता पुराना र अन्र्तराष्टिय जगतमा पनि ख्याती कमाएका संगठनका कामहरु सन्तोजनक हुन नसकेको परिपेक्षमा पछिल्लो यस संगठनको लक्ष्य उदेश्य हासिल हुने गरी काम गर्नु आवश्यकता देखिन्छ । सार्क तथा साफ्टा जस्ता संगठनहरुका निर्णयहरु कागजमा मात्रै सिमित भइ ती संगठनहरुको शिखर सम्मेलन शिर्ष नेतृत्वको पिकनिक स्पट जस्तो मात्रै हुने गरेको आलोचनाहरु हुन्छन् । बिम्स्टेक सहित यदी ती तीन ओटै संगठनहरुले प्रभावकारी काम गरेका र त्यसबाट नेपालले लाभ उठाउन सकेको भए नेपालको यस खालको आर्थिक दुरावस्था पक्कै हुने थिएन । अहिले नेपाल प्रविधिको विकास र नवप्रबद्र्धनको क्षेत्रमा विश्वमा १०८ औ स्थानमा छ । जवकी आजको विश्वमा आर्थिक विकास र सम्बृद्धिको मुख्य कारण विज्ञान तथा प्रविधिमा हुने विकास हुदै आएको छ । त्यसको ज्वलन्त उदाहरण अमेरिका, चीन, जापान तथा युरोपका मुलुकहरुलाई लिन सकिन्छ । ती देशहरुले विज्ञान प्रविधिको क्षेत्रमा प्रगती गरेकै कारण आर्थिक रुपमा छलाङ मारेको कहँी कतै छिपेको छैन । अहिले नेपालको ब्यापार घाटा बजेटको सिलिङ नजिक अर्थात बार्षिक ९ खर्ब भन्दा बढी रहेको छ । सार्क, साफ्टा वा बिम्स्टेक लगायतका संगठनहरुको लक्ष्य उदेश्य कार्यन्वयन भएको र त्यसबाट लाभ उठाउन सकेको भए नेपालको ब्यापार घाटा त्यो विध्न अवश्य हुने थिएन । त्यसैगरी दक्ष जनशक्तिहरुको निर्माणमा भुमिका तथा सहयोग आदान प्रदान गर्ने बिम्स्टेकको अर्को मुलभुत उदेश्य हो । तर, नेपाल अदक्ष्य नै अदक्ष्य जनशक्तिको भण्डार भएको छ । जसकारण विदेशमा कार्यरत ५० लाख भन्दा बढी नेपालीहरुले जनङसख्या र लगानी गरेको श्रमको अनुपातमा रेमिटयान्स् भित्र्याउन सकेको छैन । अदक्ष्य तथा अर्धदक्ष्य कामदारको विदेश गमनले उचित रेमिटयान्स् भित्र्याउन सकिएको छैन । बिडम्बना मुलुक भने पुरै रेमिटयान्स्मुखी हुँदैै गएको देखिन्छ । कुनै कारण नेपाली कामदारहरु बढी जसो विदेश जाने गरेको मलेसिया, कतार, दुबइ लगायत खाडी मुलुकहरुले आफना नीति परिवर्तन गर्ने अथवा विदेशी कामदार नलैजाने वा पुग्यो भनेको खण्डमा नेपाली अर्थतन्त्र खत्रक्कै पर्ने खतरा छ । त्यसकारण नेपाली युवा जनशक्तिलाई दक्ष बनाउन बिम्स्टेकका सदस्य राष्टहरुको सहयोग पाउने गरी छलफल अघि बढाउन आवश्यक छ । ब्यापार घाटा कसरी कम गराउन सकिन्छ ? भन्ने सवालमा नेपालले कुरा उठाउन जरुरी छ । सदस्य राष्टहरुको आर्थिक विकास र सम्बृद्धि बिम्स्टेकको मुल उदेश्य भएपनि पछिल्ला बर्षहरुमा नेपाल बाहेकका बिम्स्टेकका सबै देशहरुको आर्थिक विकास र सम्बृद्धि अघि बढिरहेका देखिन्छन् । तर नेपालको दुरावस्था छ । कसरी नेपालको ब्यापार घाटा घटाउने, कसरी नेपालको गरिवी निवारण गर्ने, कसरी गफाडी भन्दा सिपमुलक शैक्षिक विकास गराउने भन्ने विषयमा जोडदार छलफल गराउँन आवश्यक देखिन्छ । त्यसैगरी उर्जा क्षेत्र नेपालको सम्बृद्धिको प्रमुख आधार हो । बिम्स्टेकको उदेश्य अनुरुप नेपालको उर्जा क्षेत्रमा सदस्य राष्टहरुबाट लगानी भित्राउन माग गर्नुपर्ने अर्को महत्वपुर्ण आवश्यकता छ । उर्जा क्षेत्रमा हुने विकासबाट मात्रै नेपालको आर्थिक बिकास एवं सम्बृद्धि सम्भव हुने भएकोले पनि यस बिषय छलफलमा लानु पर्ने देखिन्छ । त्यसैगरी नेपालले हालका बर्षहरुमा बिम्स्टेक राष्ट्रहरुबाट आयात मात्र गरिरहेको छ । निर्यातको अंश ज्यादै कम छ । त्यसकारण ती मुलुकहरुमा नेपाली उत्पादनहरु निर्यात गर्न के के कामहरु अथवा के के सुबिधाहरु पाउनु पर्ने हो त्यसलाई यस सम्मेलनमा छलफलको बिषय बनाउनु आवश्यक देखिन्छ । त्यसपछी मात्र अहिले समाचारमा आए जस्तो आतङकबाद, जलवायु परिवर्तन तथा प्राकृतिक विपत्ति लगायतका अन्य क्षेत्रहरुको मुद्दाका विषयहरु उठान गरिनु आवश्यकता छ । 
समग्रमा भन्दा नेपालमा राजनीतिक परिवर्तनहरु भएर नयाँ संघीय सरकार बनेको र त्यो कार्यान्वयन हुदै गरेको परिपेक्षमा आर्थिक विकास र सम्बृद्धिको लक्ष्य जो सरकारले लिएको छ । त्यसलाई परिपुर्ती गर्न बिम्स्टिेकको चौथो शिखर सम्मेलन नेपालमा हुनु एउटा दरिलो अवसर हुन सक्छ । तर नेपाल सरकारले सम्मेलनमा गरिव तथा आर्थिक रुपमा पछि परेको देशको हैसियतमा आफु अनुकुल मुद्दा र विषयहरु उठान गरी छलफल गराउनु अत्यन्त आवश्यक छ । त्यस अनुरुप निर्णयहरु गरिनु आवश्यक छ ।  गौतम बिजनेसपाटी डटकमका सम्पादक हुन् 

 


Share this with your friends:


Advertisement
Advertisement
थप खबर...

गणेश लामा फसाउन प्रहरीको यस्तो षड्यन्त्र, समाजिक सञ्जालमा रिहाईको माग तिब्र

1521094934ganesh-lama.jpg काठमाडौं चैत, १– नेपाली कांग्रेसका नेता समेत रहेका व्यवसायी गणेश लामामाथि गोली प्रहारको घटना निकै शंकास्पद...

सुमार्गी सिरोहिया द्वन्दः आरोप–प्रत्यारोप उत्कर्षमा !

1514530119ajya.jpg काठमाडौं  पुस, १४– यतिबेला व्यवसायी अजेयराज सुमार्गी र कान्तिपुर मिडिया ग्रुपबीचको जुहारी उत्कर्षमा पुगेको...

प्रधानमन्त्री ज्यू ! आईजीपी बनाउने सरकारले कि बिचौलिया खरिदारले ?

1522235243pm.jpg काठमाडौं चैत, १४– करिब डेढ महिना पहिले प्रधानमन्त्री पदमा नियुक्त भए लगत्तै प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले...

महासंघको कार्यकारिणी सदस्यमा सुमार्गी

1498818990196213871742635662413208403783198n.jpg काठमाडौं । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघको कार्यकारिणी सदस्य पदमा व्यवसायी अरुणराज सुमार्गीलाई मनोनयन गरेको छ ।...

काभ्रे क्षेत्र नं. १ तीन लामाको पोल्टामा जाने पक्का, वाम गठवन्धनको टाउको दुखाई सुरु

1509604744photo.jpg काठमाडौं कात्तिक, १६– काभ्रेका तीन लामा नेपाली कांग्रेसबाट टिकट पाउन सफल भएका छन् । सामाजिक सञ्जालमा ...

काभ्रे कांग्रेसका जुझारु युवा संजिव लामा प्रदेशसभामा सिफारिस

1507720316sanjeeb.jpg काठमाडौं असोज,– काभ्रे क्षेत्र नम्बर २ का कांग्रेस महासमिति सदस्य संजिव लामालाई  जिल्ला कार्य समितिले...

दीप बस्न्यातको भागमा १० करोड, अर्यालको फाइल अब तामेलीमा पर्ने

1517565213863-1517204985aryal.JPG काठमाडौं माघ, १५–  नेपाल प्रहरीका पूर्वआइजिपी उपेन्द्रकान्त अर्यालविरुद्ध अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान...

यसकारण झक्कु सुवेदी काठमाडौं ६ का बलिया उम्मेदवार, यस्तो छ रोल्पादेखि काठमाडौंसम्मको उनको यात्रा !

1509870922jhakku.jpg उमेश सुवेदी   काठमाडौं कात्तिक, – माओवादी केन्द्रका नेता झक्कु प्रसाद सुवेदी उम्मेदवार बनेको काठमाडौं...

नबिल बैंकमा गैरकानुुनी धन्दा

1499075275Sachin-Joshi.jpg काठमाडौं । आफूलाई सधैं ठूला घरानियाको ठूलो बाणिज्य बैंक भन्दै आएको नबिल बंैकलाई नेपाल राष्ट्र बैकले कारबाही...

यी ६ तथ्य, जसले पुष्टि गर्छन, पृथ्वी भन्दा किरणनै सिनियर हुन् भनेर !

1513822158kiran-gurang-and-prithvi-subba-gurung.jpg ६ पुस, काठमाडौं– प्रदेशसभाको चुनाव सकिएपछी भावी मुख्यमन्त्री को हुने भन्ने चासो र चर्चा बढ्न थालेको छ । एमालेको...